Dünyanın en esrarengiz eserinde ortaya çıkan insan silüeti gizli bir aşkın mührü olabilir
Anadolu’nun El hamra’sı olarak tarif edilen, UNESCO tarafından 1985 yılında Türkiye’de Dünya Kültür Mirası listesine alınan ilk eser olan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası her geçen gün yeni bir gizemle dikkatleri üzerine çekiyor. Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı Mengücek Beyliği döneminde, Süleyman Şah’ın oğlu Ahmet Şah tarafından cami, Melike Turan Melek tarafından ise Darüşşifa kısmı inşa ettirildi. Baş mimarlığını Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah’ın yaptığı cami 1228 yılında başlanıp 1243 tarihinde tamamlandı. Tarihçilerin açıklamalarına göre Melike Turan Melek eser tamamlanmadan vefat etti. Baş mimar Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah’ın bu eserden önce başka eseri bulunmaması, bu eserden sonra ise hakkında herhangi bir ize rastlanılmaması halen gizemini koruyor.
41 yıl sonra yeni bir gizemi ortaya çıkarttı
Sivaslı duayen gazeteci Sirer Doğan, 41 yıl önce caminin kapıları üzerine düşen güneş ışıklarının, kapıların içerisinde oluşturduğu namaz kılan insan fotoğrafları gündem olmuştu. Doğan’ın çalışmasının ardından Japon araştırmacılar bu durumu dünyaya duyurdu. Doğan 41 yıl sonra bu kez çektiği fotoğraflarla farklı bir gizemi ortaya koydu. Şifahane kısmının tavanındaki işlemeler girişteki bir noktadan bakıldığında çene kısmından izlenen bir insan silüetini andırıyor. Silüette, çekik gözlü, elmacık kemikleri belirgin ve sarkık bıyıklı bir erkek gözleniyor. Doğan, bilim adamları tarafından araştırılması gereken bu görselin Ahmet Şah’a ait olabileceğini iddia etti.
Döneminin önemli bir merkezi
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, yapının döneminde benzeri bulunmayan önemli bir merkez olduğunu ifade edip, "Kıymetli gazeteci, şehrimizin entelektüeli Sirer beyin açıklamalarını ben de gördüm. Önce mekanı tanımlamak gerekiyor. Banisi Turan Melek, bu bölüm hastaların tedavi edildiği ana bölüm olan şifahane kısmı. Bu yapının hem dış kısmında hem de içerisinde semboller var. Buranın şifahane olduğunu gösteren bazı bulgular var. Bu şifahanedeki ses akustiğin fiziksel ve matematiksel olarak düşünüldüğünde bilimsel tabanı olduğuna yönelik bilimsel çalışmalar da var. Bu yapıyla ilgili somut göstergeler var bir de soyut göstergeler var. Hem banisi, hem ustası, hem yapılma biçimi, armağan edilme biçimi, dönemin şartları göz önüne alındığında önemli hekimlerin hasta tedavi ettiği önemli bir merkez" şeklinde konuştu.
Gizli bir aşkın metafizik yansıması olabilir
Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, görselin Turan Melek ile Ahmet Şah arasındaki bir aşkın metafizik yansıması olabileceğini ifade ederek, "Belgelerden öğrendiğimiz kadarıyla burası Turan Melek’in düşünce sistemi ile dönemin hekimi Abdullah Bağdadi ile buraya kafa yordukları, camisi ile o dönem Anadolu’da benzeri bulunmayan önemli bir merkez. Yapıya baktığımızda, günümüzde dahi kullanılmakta olan çeşitli tıbbi motifler görüyoruz. Baktığımızda burada bir insan figürü görüyoruz. Bu motifin ortaya çıkması şöyle bir soruyu sordurabilir. ‘Burada bir insan figürü var, soyut olarak bir anlam yüklenmiş. Banisinin Turan Melik olduğunu dikkate aldığımızda neden Turan Melek’in değil de Sirer beyin dediği gibi Ahmet Şan’ın figürü var? Burada da ortaya şu çıkıyor, Turan Melek ve Ahmet Şan’ın evli olup olmadıkları ile ilgili, akraba oldukları ile ilgili çok çeşitli tartışmalar var. Kimi araştırmacılar evli olmadıklarını ileri sürüyor. Bu yapı metafizik anlamlar yüklenin motiflerin işlendiği bir yapı olduğuna göre yapının mimarı nasıl imzasını çok küçük bir yere sakladı ise Ahmet Şan’ın isminin kitabede bile isminin olmamasına rağmen Turan Melek’in katkının anlamını göstermesi için böyle bir baş merkeze Ahmet Şan’ın figürünü işletmiş midir? Gerçekten böyle bir iktidarın resmi bir aşk metafiziğinin farklı bir boyut olarak burada böyle bir görselin çıkması için bir şifreleme yapılmış mıdır? Yapılmışsa da şaşırmam" dedi.
Bilimsel olarak ele alınmalı
Tuztaşı, figürün bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini vurgulayarak, "Yapıda genelde hem Turan Melek hem de Ahmet Şah’ın bu yapıda kendilerinin emekleriyle ilgili, katkılarıyla ilgili, söylemeye çalıştıkları sözlerle ilgili, şu ana kadar açık, çeşitli taş işaretlerini görüyoruz. Bu biraz daha gizemli. Bu resmin kesinlikle Ahmet Şah olduğunu söyleyemem. Figürde baş kısmını görüyorsunuz. Kıyafet ölçeği biraz farklı. Söylediğim gibi bunların bilimsel olarak biraz sorgulanması lazım. Bu yapı çeşitli gizemler içerdiği için semboller üzerinden okuyoruz. Yaptıranların üzerindeki o yapıya yükledikleri bazı anlamları çeşitli şifreleme yöntemlerinin olduğuna inanıyoruz. Hem plan şemalarında hem dekorasyonlarda. Şaşırtıcı mı değil. Ancak dediğim gibi bilimsel tabanına inerek değerlendirmek lazım diye düşünüyorum" şeklinde konuştu.
Kitabede yer verilmeyen Ahmet Şah duvarlara mı işlendi
Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, yapının kitabesinde Ahmet Şah’ın isminin yer almadığını hatırlatarak, şunları söyledi:
"iki insan figürü var. Birinin Turan Melek diğerinin Ahmet Şah olduğunu düşünüyoruz. Çünkü kitabede Ahmet Şah’ın ismi geçmiyor. Turan Melek’in geçiyor. Ahmet Şah yapının hiçbirinde yok. Ama böyle bir figür çıktı karşımıza. Turan Melek, ‘ben burada Ahmet Şah’ı görmek istiyorum’ demiş olabilir mi? Bir hediye ve sürpriz olarak yapılmış olabilir mi? Yapının baş mimarı Hürrem Şah’ın hikayesi de çok garip. Bu yapının tamamlandığında da hayatta değil, bundan başka da bir yapıda şeflik yaptığını, herhangi bir yapıyla ilgili tasarım yaptığı, başka bir yapıda bu marifetleri ortaya koyduğunu görmüyoruz. Buna benzer semboller var ancak doğrudan hiçbir Sivas hem Sivas kent merkezinde hem de bu yapıda başka bir yerde yok. Bu siluetin tekrar tekrar gözden geçirmesi gerekiyor. Dediğimiz gibi Turan Melek’in iç dünyasında, bu yapıya yüklediği anlamlar ve Ahmet Şah’a duyduğu böyle bir aşk varsa ve onun metafizik boyutuyla tam da orada merkeze işletmiş olabilir."
