NE KADAR PARA YETER?
Hepimizin ne zaman para kazandığında durduracağına dair fikirleri var. Bir gün kendimize "artık
yeterince param var" diyeceğimiz bir noktaya geleceğimizi düşünüyoruz. Ama ne zaman o noktaya gelinse hedef değişiyor. Artık ev kirası ödemediğinde rahatlayacağını düşünenler, iş yerine de kira ödememek için çalışmaya, iş yerine kira ödemeyi bıraktığında daha büyük bir ev için çalışmaya devam ediyor. Kazandıkça ihtiyaçlarımızın azaldığını değil büyüdüğünü fark ediyoruz.
Peki gerçekten ne kadar para yeter? Morgan Housel, Paranın Psikolojisi kitabında bu soruya doğrudan cevap vermek yerine daha rahatsız edici bir şey yapıyor: “Yeter” kavramının hayatımızdan nasıl kaybolduğunu gösteriyor. Çünkü para konusunda belki de en zor şey daha fazla kazanmak değil, ne zaman duracağını bilmektir.
İnsanların para kazanma arzusu tabii ki şaşırtıcı değil. Para bize güvenlik, konfor ve özgürlük sağlıyor.
Sorun, daha fazlanın bir noktadan sonra ihtiyaca değil kıyasa hizmet etmeye başlaması. 2+1 bir evde otururken 3+1 eve sahip olmak isteği gayet anlaşılabilir, ama 3+1 evi elde ettikten sonra neden 4+1 ev istemeye başlıyoruz? Çünkü merkez noktamız başlangıçta neye ihtiyacımız olduğu değil, çevremizdeki insanların neye sahip olduğu oluyor.
Kendi ihtiyaçlarımızın değişip değişmediğini düşünmek yerine, başkalarının neye sahip olduğuyla ilgileniyoruz. Bu kıyaslamanın ise sonu yok. Ne kadar kazanırsak kazanalım referans noktamız değiştiği
sürece yeter duygusuna ulaşamıyoruz.
Zengin Olmak Ve Zengin Görünmek
Para konusunda yaptığımız en büyük hatalardan biri de zenginliği sahip olduğumuz şeylerle ölçmek.
Büyük bir ev, lüks bir otomobil, pahalı bir saat, markalı kıyafetler, uzak ülkelere yapılan tatiller.
Bunların hepsi dışarıdan bakıldığında zenginliğin göstergeleri gibi görünebilir. Ama Housel’in çok önemli bir ayrımı var; Zenginlik, gördüğümüz şey değildir. Bir insanın kullandığı otomobil onun ne kadar serveti olduğunu değil, o otomobili satın almak için ne kadar para harcadığını gösterir. Çünkü servetinizden bir araba almak için harcadığınız para, artık servetinize dahil değildir. Bir başka deyişle, dışarıdan gördüğümüz tüketim çoğu zaman servetin kendisi değil; servetin harcanmış halidir. Yatırımlar, birikimler, acil durum fonları, yapılacak bir ödemeniz olmaması ve en önemlisi, henüz satın alınmamış şeyler.
İşte bu nedenle Housel’in fikri oldukça çarpıcıdır: Servet, çoğu zaman fotoğrafını çekemediğimiz şeydir.
Arabadaki Adam Paradoksu
Lüks bir araba içindeki adamı gördüğümüzde hayal arabamıza binen zengin bir adam gördüğümüzü
sanıyoruz. Ama aslında ne biliyoruz? O araca sahip olmak için borçlandığını? Ömür boyu biriktirdiği tüm parayla o arabayı satın aldığını? Başka hiç birikimi olmadığını? Bilmiyoruz.
Dahası, çoğu zaman o otomobile baktığımızda sahibinin servetini değil, kendi hayalimizdeki hayatı görüyoruz. “Ben de böyle bir araba alsam insanlar bana nasıl bakar?” Belki de tüketimin önemli bir kısmı tam burada başlıyor. Bir şey satın alırken yalnızca o şeyin bize sağlayacağı faydayı değil, başkalarının bizim hakkımızda ne düşüneceğini de satın almaya çalışıyoruz.
Sosyal Medya Yeter Duygumuza Ne Yaptı?
Eskiden insanlar kendilerini kardeşleriyle, iş yerindeki arkadaşlarıyla ve hayatta kendisiyle paralel
ilerleyen insanlarla kıyaslardı. Şimdi dünyanın en zengin, en güzel, en başarılı ve en lüks hayatlarını aynı gün içerisinde ekranımızda görebiliyoruz. Kullandığımız telefon eski geliyor. Evimiz küçük geliyor.
Tatilimiz sıradan geliyor. Gelirimiz yetersiz geliyor. Ve aslında değişen şey hayatımız değil; referans grubumuz oluyor. Belki de modern tüketim kültürünün en güçlü tarafı tam olarak bu: Bize neye ihtiyacımız olduğunu söylemekten çok, neyimizin yetmediğini hissettirmek.
Bizim İçin Ne Kadar Para Yeter?
Elbette bunun net bir cevabı yok. Mesele zaten rakamlarla da değil. Asıl sorun rakamların sağlayacağı hayatı tasarlayabilmek. Nasıl bir hayat istiyorum? Ne kadar çalışmak istiyorum? Neye para harcamaktan gerçekten keyif alıyorum? Hangi harcamalar benim için önemli? Hangilerini yalnızca başkaları yaptığı
için yapıyorum? Ve en önemlisi: Hayatımın hangi noktasında “daha fazlası” artık hayatımı iyileştirmeyecek? Belki de finansal olgunluk tam olarak burada başlıyor. Çünkü para kazanmayı
öğrenmek bir beceridir. Para biriktirmek başka bir beceridir. Yatırım yapmak başka bir beceridir. Ama “yeter” diyebilmek, bunların hepsinden daha zor olabilir. Sonuçta hepimizin önünde aynı soru duruyor:
Daha ne kadar para istiyoruz? Belki asıl soru şu: Daha ne kadarının bize gerçekten ihtiyacı var?
Gelecek hafta: parayı kazanmanın ötesine geçip serveti nasıl koruduğumuzu konuşacağız